Tetris zna niemal każdy – nawet ci, którzy nie uważają się za graczy. Siedem klocków, studnia i proste zadanie: układać pełne linie. Za tą prostotą kryje się jednak historia pełna zwrotów akcji: od radzieckiego instytutu badawczego, przez spory o licencje, po rekordy bite przez nastolatków kilkadziesiąt lat po premierze. Oto, czego jeszcze możesz nie wiedzieć o Tetrisie.
Narodziny w Moskwie
Tetrisa stworzył Aleksiej Pażytnow, programista pracujący w Centrum Obliczeniowym Akademii Nauk ZSRR w Moskwie. Pierwsza wersja powstała w 1984 roku na komputerze Elektronika 60, który nie miał nawet grafiki – klocki rysowano znakami tekstowymi. Inspiracją była łamigłówka pentomino, w której układa się figury z pięciu kwadratów. Pażytnow uprościł pomysł do figur z czterech kwadratów, czyli tetromino. Nazwa gry łączy greckie „tetra” (cztery) i tenis, ulubiony sport autora.
Więcej faktów o grze i jej wersjach zebrano w polskim haśle Tetris w Wikipedii.
Siedem klocków
W Tetrisie występuje dokładnie siedem kształtów – wszystkie możliwe układy czterech kwadratów połączonych bokami. Nazywa się je literami, do których są podobne: I, O, T, S, Z, J i L. Klocek I (prosta „belka”) jest jedynym, który pozwala usunąć cztery linie naraz – taki ruch nazywany jest „tetrisem” i daje najwięcej punktów.
Od PC do Game Boya
Gra szybko rozeszła się po moskiewskich komputerach. Wersję na IBM PC przygotował młody programista Wadim Gierasimow, a kopie dotarły na Węgry i dalej na Zachód. Prawa do gry próbowało zdobyć kilka firm jednocześnie, co doprowadziło do skomplikowanego sporu licencyjnego z udziałem m.in. Andromedy, Mirrorsoftu, Spectrum HoloByte, Atari i Nintendo. Kluczową rolę odegrał Henk Rogers, który negocjował bezpośrednio z radziecką agencją ELORG i zdobył prawa do wersji na konsole przenośne dla Nintendo. W 1989 roku Tetris trafił do zestawów z Game Boyem i stał się jedną z najlepiej sprzedających się gier w historii. Historia tych negocjacji została przeniesiona na ekran w filmie „Tetris” z 2023 roku.
Autor bez tantiem
Przez pierwsze lata Pażytnow nie zarabiał na swojej grze – jako pracownik państwowej instytucji nie miał do niej praw. Sytuacja zmieniła się dopiero w połowie lat 90., gdy razem z Henkiem Rogersem założył The Tetris Company, zarządzającą marką i licencjami. Od tego czasu każda oficjalna wersja Tetrisa musi spełniać wytyczne dotyczące m.in. kolorów klocków i zasad obracania.
Muzyka, którą wszyscy nucą
Najbardziej rozpoznawalna melodia związana z Tetrisem to „Korobiejniki” – rosyjska pieśń ludowa z XIX wieku, którą wykorzystano w wersji na Game Boya. Do dziś wiele osób zna ją wyłącznie dzięki grze. Na Game Boyu dostępne były trzy utwory do wyboru, a melodie z kolejnych wersji gry doczekały się niezliczonych aranżacji.
Rekordy po latach
Tetris przeżywa drugą młodość jako gra rywalizacyjna. Od 2010 roku organizowane są mistrzostwa świata w klasycznym Tetrisie na NES-a (Classic Tetris World Championship). Młodzi gracze opracowali nowe techniki szybkiego naciskania przycisków, takie jak „rolling”, dzięki którym grają na poziomach uznawanych dawniej za niemożliwe. Pod koniec 2023 roku trzynastoletni Amerykanin Willis Gibson jako pierwszy doprowadził wersję na NES do zawieszenia się – czyli, jak to ujęto, „pokonał” grę po ponad trzydziestu latach od jej premiery.
Dlaczego Tetris tak wciąga?
Psychologowie opisali nawet „efekt Tetrisa” – zjawisko, w którym po długiej grze ludzie widzą spadające klocki przed zaśnięciem lub układają w myślach przedmioty z otoczenia. Gra daje natychmiastową informację zwrotną, stale rosnące wyzwanie i poczucie porządku. Podobnie wciągają inne radzieckie i wschodnioeuropejskie klasyki, jak „ruskie jajeczka”, oraz japońskie łamigłówki w rodzaju Sokobana.
Zobacz również nasze teksty o Sokobanie i o Boulder Dash.
Tetris w liczbach i odmianach
Trudno wskazać platformę, na której nie ukazał się Tetris. Gra trafiła na komputery domowe, konsole, przenośne urządzenia, kalkulatory, telefony komórkowe, a nawet na fasady budynków, na których układano klocki za pomocą świateł w oknach. Powstały dziesiątki oficjalnych odmian: wersje dla wielu graczy, z bitwami, z trójwymiarowymi klockami czy z rozbudowaną oprawą audiowizualną, jak Tetris Effect.
Wraz z kolejnymi wersjami zmieniały się też zasady. Współczesne gry z serii stosują ujednolicony system obracania klocków, podgląd kilku kolejnych elementów i możliwość odłożenia jednego klocka na później. Fani klasycznej wersji z NES-a wolą jednak oryginalne, bardziej surowe reguły – i to właśnie na nich rozgrywane są mistrzostwa świata. Ta różnorodność sprawia, że Tetris jest jednocześnie grą dla każdego i polem do rywalizacji na najwyższym poziomie.
Najczęstsze pytania
Kto wymyślił Tetrisa?
Tetrisa stworzył Aleksiej Pażytnow w 1984 roku, pracując w Centrum Obliczeniowym Akademii Nauk ZSRR w Moskwie.
Ile jest klocków w Tetrisie?
Siedem: I, O, T, S, Z, J i L. To wszystkie możliwe kształty złożone z czterech kwadratów połączonych bokami.
Jak nazywa się muzyka z Tetrisa?
Najbardziej znana melodia to „Korobiejniki”, rosyjska pieśń ludowa wykorzystana w wersji na Game Boya z 1989 roku.
Zdjęcie główne: Game Boy z kartridżem Tetris. Fot. Studio Alijn, Wikimedia Commons, CC0.
Jak oceniasz ten tekst?
Nikt jeszcze nie ocenił tego tekstu – bądź pierwszy.
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
